شاخص اصلي سهام در پايان دادوستدهاي ديروز افت ۱۰۶ واحدي (معادل ۱/ ۰ درصدي) را تجربه کرد و به سطح ۹۷ هزار و ۹۲۷ واحدي بازگشت. براي چندمين روز متوالي است که شاخص کل بازار سهام در محدوده ۹۸ هزار واحد در حال نوسان است. ناپايداري در بازارهاي اثرگذار بر ارزش سهام همچنان رونق و رمق را از بازار سهام گرفته است؛ به همين دليل سهامداران منتظر و تا حدي نگران چگونگي تحولات در بازارهاي جهاني و ساير بازارهاي دارايي کشور هستند. روند پرنوسان نرخ دلار و ترديد‌ها نسبت به آينده قيمت‌ مواد‌خام در بازار جهاني از مهم‌ترين دلايل ايجاد نگراني در بين فعالان بازار سهام شده و به فضاي احتياطي سهامداران دامن زده است. در اين ميان، رويکرد‌هاي متفاوت و گاه متضادي نسبت به سرنوشت قيمت‌ها در بازارهاي جهاني مطرح است که هر کدام مسير متفاوتي براي بازارها ترسيم مي‌کند.

ماهيت معاملات ديروز در بروز نشانه‌هاي احتياطي، کاهش تحرک سهامداران و در نتيجه افت نسبي ارزش سهام انعکاس يافت. در عين حال، همچنان مي‌توان به ريسک قيمت‌ها در بازار جهاني به‌عنوان يکي از موانع اصلي رشد قيمت‌ها در بازار اشاره کرد. اين موضوع که پيش از اين با ترديد همراه بود روز گذشته با افت دسته‌جمعي قيمت مواد خام در بازار جهاني تا حدودي تقويت شد و همين امر به کاهش تقاضاي عمومي سهام در بازار انجاميد. ديروز همزمان با افت نماگر اصلي سهام، شاخص کل هم‌وزن نيز کاهش يافت. طي روزهاي يکشنبه و دوشنبه نيز شاهد رفتار همسوي اين دو شاخص بوديم. رفتار هماهنگ اين دو نماگر را مي‌توان به معناي يکدستي و همگوني جهت جريان نقدينگي به سمت سهام کوچک و بزرگ بازار گرفت. اما اين روند چندان تداوم نيافت و از روز گذشته اغلب شاخص‌هاي سهام با افت مواجه شدند. يک نکته در رفتار شاخص‌هاي ديروز توجه بيشتري جلب کرد. در واقع، در روزي که شاخص کل و کل هم‌وزن با کاهش مواجه شدند شاخص ۳۰ شرکت بزرگ بازار افزايش يافت که دليل آن را بايد در تقاضاي نيرومند سهام بزرگ و به ويژه کالايي بازار جست‌وجو کرد که همچنان متکي به پشتوانه‌هاي بنيادين هستند.

با توجه به وضعيت متغيرهاي اقتصادي و اتکا به عوامل بنيادي مي‌توان به صعود ارزش سهام و سودآوري بنگاه‌هاي بورسي خوش‌بين بود. به بيان ديگر، با وجود حرکت شتابنده قيمت‌ها و بازده قابل‌توجه سهام کالامحور بازار سهام هنوز جاي رشد براي قيمت‌ها وجود دارد. به ويژه پس از اصلاح قيمت‌ها و رسيدن بهاي سهام به مرزهاي حمايتي، انگيزه شناسايي فرصت‌هاي خريد در سهام افزايش يافته است. نتيجه‌گيري که با رشد قابل‌توجه نرخ دلار آزاد و پايداري قيمت‌ها مي‌توان گرفت اين است که تقاضاي سهام مزبور بر بنياد ستون‌هاي قابل اتکايي قرار گرفته است. با وجود اين، همچنان شدت عرضه‌ها و احتياط بيشتر از سوي متقاضيان سهام بازار را در تعادلي پايين‌تر نگه داشته است. بنابراين پرسشي که در اين ميان مطرح است قدرت دو اهرم اثرگذار بر سودآوري نيمي از بنگاه‌هاي بورسي، يعني نرخ دلار آزاد و قيمت مواد خام در بازار جهاني است. جدال اين دو نيرو يا هماهنگي آن تعيين‌کننده مسير آينده قيمت‌ها در سهام است.

تقابل نگاه‌ها به بازار جهاني

همان‌گونه که اشاره شد يکي از عوامل رشد شاخص سهام طي ۶ ماه گذشته روند شتابنده قيمت مواد خام در بازار جهاني بوده است. روند رو به رشد بزرگ‌ترين‌ اقتصاد آسيا و دومين اقتصاد جهان يعني چين و ديگر بازارها در اروپا و آمريکا نقش مهمي در حمايت از سودآوري بنگاه‌هاي بورسي طي ماه‌هاي گذشته ايفا کردند. اما صعود خيره‌کننده مواد خام از جمله نفت، فلزاتاساسي و محصولات پتروشيمي در اين بازه زماني به گمانه‌زني‌ها درباره سرنوشت قيمت‌ها در اين بازارها دامن زده است. تضاد و تقابل ديد‌گاه‌ها نسبت به چگونگي تحولات در بازارهاي جهاني را مي‌توان نقطه عزيمت حرکت بورس در آينده دانست. رويکردهاي متفاوتي نسبت به مسير آينده بازارهاي جهاني مطرح است.

از يکسو برخي موسسات مالي و کارشناسان اين حوزه بر اين باورند که بخشي از رشد قيمت‌ها در بازار جهاني مواد خام بدون مبناي بنيادين و با فشار جريانات سفته‌بازي بوده است. به بيان دقيق‌تر اين دسته از فعالان بازار معتقدند سطوح فعلي قيمت فلزات اساسي، نفت و ديگر مواد خام با سطوح واقعي خود شکاف دارند که سقوط بازارهاي سهام جهاني مي‌تواند زمينه‌ساز اصلاح در قيمت کالاها شود. از شامگاه دو‌شنبه شاخص‌هاي سهام در سطح جهان ريزش قابل‌توجهي را به نمايش گذاشتند؛ به‌طوري که شاخص داو جونز سقوط ۶/ ۴ درصدي را به نمايش گذاشت تا بيشترين افت روزانه اين شاخص در ۵/ ۶ سال اخير باشد. شاخص‌هاي سهام در شرق آسيا و اروپا نيز پيوسته با بازار سهام آمريکا با افت روبه‌رو‌ شدند. اين دسته از فعالان بر اين باورند که اين رفتار نخستين نشانه تخليه حباب در بورس‌هاي جهاني است و همين رفتار، در بازار مواد خام هم منعکس مي‌شود.

از سوي ديگر برخي موسسات از جمله گلدمن‌ساکس آينده ديگري براي بازارهاي جهاني ترسيم مي‌کنند. هرچند نقطه اشتراک تحليل‌هاي اين دو گروه رسيدن شاخص‌هاي سهام جهاني به نقطه حبابي است و نياز به تخليه دارد، اما اين گروه بر اين باورند که بازارهاي کالايي نه‌تنها از حباب خالي است، بلکه همچنان توان رشد و تداوم روند فعلي را دارد. گروه دوم با اشاره به چرخه‌هاي رکود و رونق در بازارها به‌ويژه بازار مواد خام از پشتوانه‌هاي بنيادين اين بازار و رشد تقاضاي واقعي در آنها و کمبود عرضه در سال ۲۰۱۸ دفاع مي‌کنند. در واقع اين گروه معتقد است که بر خلاف سقوط قيمت‌ها در بازارهاي سهام جهاني، در بازار مواد خام چنين حبابي وجود ندارد.در تقابل رويکردها نسبت به بازار جهاني مي‌توان چنين برداشت کرد که همچنان آينده قيمت‌ها در بازار جهاني در هاله‌اي از ابهام قرار دارد. با وجود اين، حرکت صعودي نرخ دلار به‌عنوان يکي از اهرم‌هاي بهبود سودآوري بنگاه‌ها مي‌تواند اثرات منفي بازارها را جبران کند، بنابراين در اين باره جاي نگراني چنداني براي سقوط يا افت قابل‌توجه براي بازار سهام کشورمان وجود ندارد. اين نکته نيز حائز اهميت است که در شرايطي که بورس‌هاي جهاني با افت شاخص مواجه شده‌اند، آيا بازار سهام کشورمان تحت‌تاثير قرار خواهد گرفت يا نه؟ پاسخ اين پرسش را مي‌توان در ساختار بسته بازار سرمايهکشور يافت که تاثير مستقيمي از اين موضوع نخواهد پذيرفت. اين موضوع را مي‌توان با اتکا به روند گذشته قيمت‌ها در بازار سهام کشور و بورس‌هاي جهاني توضيح داد که عمدتا همبستگي چنداني با هم ندارند و گاه اين روند در موقعيتي متضاد قرار گرفته است.

بازي دلار در زمين بورس

عدم ثبات در بازار ارز عامل ديگري است که فضاي کسب‌و‌کار را در روزهاي اخير با نااطميناني روبه‌رو‌‌ کرده و موجب افزايش ريسک در بازارهاي دارايي به ويژه سهام شده است. به کمک رديابي روند نرخ دلار از نخستين روزهاي زمستان و به‌طور خاص از هفته نخست دي‌ماه مي‌توان پرتويي بر فضاي مبهم فعلي افکند. طبق روال‌ سال‌هاي گذشته يکي از نقاط عطف حرکت نرخ دلار در پايان فصل پاييز بود که پس از آن با کاهش تقاضاي تجاري، نرخ دلار روند نزولي در پيش مي‌گرفت. با توجه به سنت تحولات بازار ارز، اغلب سرمايه‌گذاران بر اين باور بودند که روند صعودي نرخ دلار پس از گذشت از روزهاي پرتقاضاي دلار کاهش مي‌يابد يا دست‌کم در همان سطوح قبلي يعني ۴۲۰۰ تومان پايدار مي‌ماند.

اما در ادامه و با بروز ريسک‌هاي غيراقتصادي شاهد شکست انتظارات و افزايش پرنوسان نرخ دلار و در نتيجه عبور از اين مرز رواني بوديم. اين نوسانات با حضور بيشتر بازارساز ارزي در بازار تعديل شد و نرخ‌هاي ارز به ثبات موقت رسيد. اما از ابتداي اين هفته بازار ارز مجددا دستخوش نوسانات شديدتري شد. حساسيت نسبت به نرخ ارز با توجه به عدم ‌قطعيت نسبت به آينده برجام و موضع‌گيري‌هاي اخير ترامپ و تشديد تحرکات نمايندگان آمريکا در مذاکره با طرف‌هاي اروپايي براي اعمال فشار برايران بار ديگر مورد توجه فعالان ارزي قرار گرفت و در نتيجه بازار ارز را با التهاب روبه‌رو‌ کرد. اما از عصر روز دوشنبه صعود شتابنده نرخ دلار با افزايش عرضه از سوي نهاد ناظر متوقف شد. رئيس کل بانک مرکزي نيز در آخرين گفت‌وگوي خود با «ايسنا» به ماهيت غيراقتصادي و هيجاني نوسانات اخير ارز اشاره کرد. نکته‌اي که در اينجا بايد اشاره کرد بازي دلار در زمين بورس و چگونگي اثرگذاري آن بر ارزش سهام است. همان‌طور که مي‌دانيم اغلب سهام بزرگ و کالايي بازار-که محرک حرکت شتابنده شاخص سهام نيز بوده‌اند- از رشد دلار اثر مثبت مي‌پذيرند. بنابراين با وجود نااطميناني‌ها در بازار ارز به نظر مي‌رسد نرخ دلار افت قابل‌توجهي را طي روزهاي آينده تجربه نکند.به بيان ديگر متغيرهاي بنيادي بازار و شرايط کلي حاکم بر بازار ارز همچنان از اين سطوح حمايت مي‌کند. از اين رو مي‌توان به اهرم دلاري بورس خوش‌بين بود و به احتمال زياد، نگراني قابل‌ملاحظه‌اي از سوي دلار سودآوري بنگاه‌ها را تهديد نخواهد کرد.