هر چند پس از اعلام نرخ واحد دلار، نامه پيشنهادي وزارت صنعت اعتبار خود را از دست داد با اين حال همه آنچه در هفته گذشته اتفاق افتاد،نشان دهنده حاکميت فضاي عدم قطعيت در بورس است. مهم‌ترين‌ دليل اين عدم اطمينان در شرايط کنوني، ابهامات پيش روي روند نرخ دلار است که آن هم به موفقيت يا عدم موفقيت دولت در اجراي سياست ارزي جديد بستگي دارد. علاوه بر اين، ابهامات از روند قيمت کالاها در بازارهاي جهاني، عوامل غير اقتصادي به خصوص در حوزه برجام و نگراني از اخذ تصميم‌هاي ناگهاني از سوي سياست‌گذار نيز در تشديد فضاي نااطميناني موثر بوده است. شاهد مدعا آنکه در حالي که غالب تحليل‌ها از اثرات دو گانه نرخ دلار ۴۲۰۰ توماني بر صنايع بورسي حکايت داشت، اين امر در روز چهارشنبه هفته گذشته يک روز پس از اجراي سياست ارزي جديد تفکيک خاصي بين صنايع مختلف قائل نشد و غالب صنايع بورسي با افت شاخص به کار خود پايان دادند.اين امر بر فضاي مبهم و سردرگمي سهامداران در مواجهه با شرايط فعلي تاکيد مي‌کند.آنچه عيان است، اينکه در شرايط نااطميناني فعلي به سختي مي‌توان روند قيمت آتي سهام را پيش‌بيني کرد با اين حال بايد توجه کرد که بورس تهران پيش از اين نيز از وجود اين ناطميناني‌ها آگاه بوده و در بسياري موارد اثرات اين عوامل روي قيمت سهام نيز لحاظ شده است.

ابهام دلاري در بازار سهام

در تاريخ ۹ اسفند سال گذشته، «دنياي‌اقتصاد» در گزارشي با عنوان «سال عدم قطعيت بورس» به بررسي عواملي پرداخت که پيش بيني مي‌شد بورس از سوي آنها در سال ۹۷ با نوعي عدم اطمينان مواجه شود. روند نرخ دلار، ابهامات بازارهاي جهاني (به خصوص پس از تنش‌هاي تجاري بين آمريکا و چين) و همچنين نگراني‌هاي غير‌اقتصادي به ويژه در مورد برجام و تنش‌هاي سوريهمهم‌ترين‌ عدم قطعيت‌هاي مزبور بودند. اين عوامل که با گذشت ۲۵ روز از سال جاري تغييراتي را شاهد بوده‌اند، حالا اثرات خود را در معاملات سهام بيش از پيش به نمايش گذاشته‌اند.

نرخ دلار در اسفند سال گذشته در مسير رشد پرشتابي قرار گرفته بود. اين نرخ که در ميانه‌هاي آن ماه از سطح ۴۹۰۰ توماني نيز عبور کرد، نگراني‌هايي بين فعالان اقتصادي کشور به دنبال داشت. بورس که انتظار مي‌رفت در مواجهه با اين جهش ارزي، شاهد تقويت تقاضاي سهام باشد، واکنش جدي به اين موضوع نشان نداد. دليل اين عدم واکنش فارغ از فشار فروش پايان سال سهام ابهامات و نااطميناني سهامداران از صعود اين ارز مهم بود.در ادامه از رشد نرخ دلار تا حدودي کاسته شد اما ديري نپاييد که باز هم نرخ ارز نوسانات چشمگيري را تجربه کرد.به اين ترتيب از اواخر هفته دوم فروردين ماه رشد نرخ دلار شدت زيادي گرفت. عبور اين نرخ از سطح ۶۰۰۰ توماني در روز دوشنبه هفته گذشته، نهايتا بانک مرکزي را به ارائه يک سياست ارزي جديد وادار کرد که بر اساس آن نرخ دلار مبادله‌اي حذف و يک نرخ واحد براي دلار ارائه شد (۴۲۰۰ تومان).امري که حالا ابهامات در مورد روند نرخ ارز را بيش از پيش افزايش داده است.

هر چند بانک مرکزي در اجراي اين سياست مصمم به نظر مي‌رسد با اين حال نوسانات در بازارهاي مختلف نشان مي‌دهد هنوز فعالان اقتصادي باور چنداني به اجراي موفق سياست ارزي جديد ندارند.رصد تغييرات شاخص در هفته گذشته تاييدي بر اين موضوع است.روز شنبه و يکشنبه به دنبال نامه پيشنهادي وزارت صنعت براي تعيين قيمت پايه محصولات فلزي در بورس کالا، بورس افت بيش از ۷۰۰ واحدي شاخص کل را تجربه کرد. روز دوشنبه اما فعالان تالار شيشه‌اي بعد از مدت‌ها بي‌واکنشي به رشد نرخ دلار، به سهام صادرات محور بورس تهران اقبال نشان دادند و در نهايت افت دو روز ابتداي هفته نماگر بازار جبران شد. در شامگاه اين روز که مصادف با لمس نرخ۶۰۰۰‌ توماني براي دلار  بود، بانک مرکزي سياست ارزي جديدي را پيش گرفت که بر اساس آن نرخ دلار مبادله‌اي حذف و نرخ ۴۲۰۰ توماني براي دلار در نظر گرفته شد.

اين موضوع در روز اجرا (سه شنبه) سبب شد که سهام صادرات محور بورس تهران با تشديد فشار فروش مواجه شود.در اين روز در حالي که سهام زير مجموعه خودرو و پالايشي با رشد شاخص مواجه شدند، صنعت پتروشيمي و فلزات اساسي با تشديد فشار فروش در روند نزولي قرار گرفتند. دلايل اين امر در گزارش «تغيير آرايش بورس‌بازان» ( ۲۲ فروردين) به تفصيل مورد بررسي قرار گرفت. اما در ادامه در روز چهارشنبه تالار شيشه‌اي شاهد افت دسته‌جمعي صنايع بورسي بود.حتي گروه پالايشي و خودرويي نيز که مطابق تحليل‌ها به نظر مي‌رسيد با دلار ۴۲۰۰ توماني در صدر توجه معامله‌گران قرار گيرند،روز چهارشنبه با افت محسوس قيمت‌ها مواجه شدند و افت ۶۶/ ۰ و ۳۲/ ۳ درصدي را تجربه کردند. امري که به نظر مي‌رسد ناشي از سردرگمي و عدم اطمينان سهامداران به سياست ارزي جديد باشد، ضمن آنکه نزديک شدن به زمان اظهار نظر ترامپ در مورد برجام و همچنين برخي تنش‌هاي منطقه‌اي نيز عدم اطمينان سهامداران به روند آتي سهام را تشديد کرد. علاوه بر اين در بازار سکه هر چند انتظار مي‌رفت که قيمت سکه به تدريج با نرخ جديد دلار تعديل ‌شود با اين حال اين اتفاق در عمل رخ نداده است. بر اين اساس قيمت سکه قرارداد آتي سررسيد ارديبهشت ۹۷ روز يکشنبه حدود يک ميليون و ۸۰۰ هزار تومان بوده است. با توجه به نزديک بودن اين سررسيد، عدم تعديل قيمت سکه در اين تاريخ نشان مي‌دهد فعالان عرصه سرمايه‌گذاري نرخ‌هاي بالاتري براي دلار قائل هستند و چندان به موفقيت دولت در اجراي اين سياست اعتماد ندارند.

عدم اطمينان به روند بازارهاي جهاني

همان‌طور که اشاره شد، بخشي از عدم اطمينان کنوني به وضعيت بازارهاي جهاني باز‌مي‌گردد. معاملات بازارهاي جهاني در بيش از يک ماه اخير دستخوش نوسانات و تغييرات چشمگيري بوده است.هر چند در معاملات هفته گذشته قيمت فلزات پايه در بازارهاي جهاني افت کرد با اين حال سيگنال کاهش تنش‌هاي تجاري بين آمريکا و چين که نشان‌دهنده مصالحه بين اين دو کشور است، به آرام شدن فضاي معاملات اين بازارها انجاميد. با اين حال روند قيمت‌هاي جهاني هنوز در وضعيت نااطميناني و با نوسانات نامشخص قرار دارند. در تحولات اين بازارها، روز چهارشنبه انتشار آمار تورم آمريکا حاکي از نزديک شدن فدرال رزرو به اهداف خود بود. موضوعي که احتمال افزايش نرخ بهره آمريکا با سرعت بيشتر را افزايش داده است. افزايش نرخ بهره نيز به معناي تقويت شاخص دلار خواهد بود. با اين حال تقويت ارزهاي کالا‌محور مثل دلار کانادا و استراليا در کنار حمله نظامي آمريکا به سوريه عامل فشار بر شاخص دلار است. تقابل اين عوامل، احتمالات و اما و اگر‌هاي زيادي بر سر معاملات بازارهاي جهاني رقم زده است و از اين رو عدم اطمينان در روند آتي اين بازارها نيز ديگر موضوعي است که بورس تهران با آن مواجه است.

سايه عوامل غير‌اقتصادي

مهم‌ترين‌ نگراني غير‌اقتصادي سهامداران در ماه‌هاي اخير را مي‌توان در نگراني‌هاي برجامي دانست.اين نگراني‌ها در حالي همچنان بر سر معاملات سهام سيطره دارند که نگراني‌ها از خروج آمريکا از برجام افزايش پيدا کرده است. هر‌چند نمي‌توان با اطمينان کامل در‌باره اين موضوع اظهار نظر کرد و بايد تا زمان اعلام نظر ترامپ در مورد برجام صبر کرد، با اين حال نگراني‌ها پس از حمله نظامي آمريکا به سوريه شدت يافته است. بامداد روز گذشته، حمله موشکي آمريکا، بريتانيا و فرانسه به مراکز نظامي سوريه صورت گرفت. به گفته وزير دفاع آمريکا موشک‌ها مراکز تحقيقاتي در دو منطقه حمص و دمشق را مورد حمله قرار داده‌اند. وزير دفاع آمريکا از پايان دور اول حمله‌ها خبر داده است، بايد ديد به دنبال اين موضوع چه واکنش‌هايي در منطقه شکل مي‌گيرد.اين شوک موشکي ديروز با تعطيلي بازارهاي جهاني و داخلي صورت گرفت و از اين رو واکنش بازارها به اين موضوع قابل رصد نبود. بايد ديد بازگشايي بازارهاي داخلي در جريان معاملات امروز با چه برداشتي از سوي سرمايه‌گذاران مواجه مي‌شوند و بازارها چه تغييراتي را تجربه مي‌کنند.

نگراني از تصميمات خلق‌الساعه

اما بورس حالا از يک ناحيه ديگر نيز احساس نگراني دارد. هفته گذشته از دو محل براي بورس تصميماتي ناگهاني گرفته شد، اولي پيشنهاد وزارت صنعت براي تعيين قيمت پايه محصولات فلزي در بورس کالا بر اساس نرخ مبادله‌اي بود و ديگري تک‌نرخي کردن ارز. اين موارد در حالي به بورس‌بازان تحميل شد که اين افراد معادلات بازي خود در سهام را طور ديگري چيده بودند. اين تصميمات ناگهاني، ضمن بر هم زدن معادلات سهام، در نهايت به زيان بورس‌بازان و به‌خصوص سهامداران خرد تمام شد. تجربه زيان از محل تصميم‌گيري‌هاي سياست‌گذار، نگراني فعالان بازار را از چنين سياست‌هايي افزايش داد و از اين منظر نيز به عدم اطمينان فعالان تالار شيشه‌اي افزوده شده است.

اطمينان از احتياط

همان‌طور که گفته شد، اين عدم قطعيت‌ها از ماه پاياني سال گذشته در معاملات سهام وجود داشت، از اين رو به نظر مي‌رسد اثر اين عوامل در اصلاح اخير قيمتي در بورس تهران نيز ديده شده است. با اين حال به همان اندازه که انتظار نزول شديد قيمت سهام در بورس تهران کاهش يافته است به همين ميزان نيز نمي‌توان از بازگشت بورس مطمئن بود. تنها چيزي که مي‌توان با قطعيت گفت اين است که سيطره عدم قطعيت‌ها موجب ريسک‌گريزي سهامداران مي‌شود و در نتيجه آن پيش‌بيني مي‌شود روند کم‌رمقي بر معاملات سهام سيطره يابد.