يک سوءبرداشت و يک رفتار

ماجرا از آنجا شروع شد که روز دوشنبه با تاييد خبر «پمپاژ دلارهاي غيرنفتي به بازار دوم» از سوي رئيس کل جديد بانک مرکزي، تقاضاي انبوهي در بازار رقم خورد و سهام بسياري از شرکت‌هاي کالايي بازار با استقبال کم‌نظير سرمايه‌گذاران روبه‌رو شد. البته فعالان سهام از يک هفته پيش به استقبال اين خبر «دنياي اقتصاد» رفتند و معاملات خود را در افق آزادسازي ارز صادرکنندگان بزرگ بورس تهران سامان دادند. نتيجه اين روند، حضور پول‌هاي تازه به بازار و رشد چشمگير ارزش معاملات خرد سهام بود که در روز دوشنبه به اوج تاريخي خود، يعني ‌هزار و ۳۵۰ ميليارد تومان رسيد. طي معاملات روز دوشنبه سهامداران حقيقي بازار با حضور پررنگ خود در سمت خريد سهام بيش از ۹۵۰ ميليارد تومان سهم به پرتفوي خود اضافه کردند. با وجود اين، رشد فزاينده شاخصسهام در روز گذشته متوقف شد و سهام پيشتاز بازار که عمدتا متعلق به گروه‌هاي کالايي و مرتبط با ارز بودند در‌جا زدند يا با افت بهاي سهم به کار خود پايان دادند. به بيان روشن‌تر، معاملات ديروز در حالي آغاز شد که بسياري از نمادهاي پيشتاز با ضعف تقاضا مواجه شدند. از سوي ديگر، افزايش عرضه از سوي سهامداران حقيقي نيز شدت گرفت؛ به‌طوري که در آغاز معاملات در برخي نمادهاي گروه فلزات اساسي، معدني و پتروشيمي‌ها صف‌هاي فروش تشکيل شد. به نظر مي‌رسد عرضه‌هاي سهامداران حقوقي در پايان معاملات روز دوشنبه در سهام مورد اقبال بازار از جمله فولاد مبارکه اصفهان، ملي مس ايران، پتروشيمي پارس و پتروشيميپارسان، حاوي پيام مثبتي براي برخي از فعالان خرد سهام نبوده است. به بيان ديگر، نگاه غيرکارشناسي به نحوه عرضه سهامداران عمده در مقابل صف‌هاي طويل خريد که به معناي پايان روند صعودي سهام تلقي و شيوع اين نگاه در ميان معامله‌گران به افت قيمتي سهام دامن زد. برداشت اشتباه از شدت‌گرفتن عرضه منطقي از سوي سهامدار عمده باعث تقويت اين گمانه شد که اين رفتار احتمالا به معناي کشيدن ترمز رشد قيمت‌هاست.

اما مساله اين است که اگر اين دسته از سهامداران به عرضه سهام خود در اين شرايط نپردازند، چگونه بايد به افزايش شناوري سهام و مشارکت‌ بيشتر سهامداران خرد بازار اميدوار بود؟ واقعيت اين است که نقدشوندگي و رقابت از مزاياي مهم بازار سرمايه است و ضامن اين مزيت نيز افزايش حضور سهامدار خرد در بازار است. به بيان ديگر، کارآيي بازار براي کشف قيمت کارآ نيازمند تعداد بي‌َشماري از بازيگران است که به‌تنهايي توان تغيير قيمت را نداشته باشند. از اين ديدگاه، افزايش عرضه از سوي سهامداران عمده نه‌تنها بار منفي ندارد، بلکه از طريق افزايش شناوري و نقدشوندگي سهام مي‌تواند به تعميق خصيصه رقابتي بازار بينجامد. از سوي ديگر، با آزادسازي ارزهاي غيرنفتي که چشم‌انداز سودآوري سهام را دستخوش تغييرات مثبت خواهد کرد پايداري روند صعودي دور از دسترس بازار نيست.

 جو رواني در روز بازگشت تحريم‌ها

از سوي ديگر به نظر مي‌ر‌سد که آثار رواني شروع دور نخست تحريم‌هاي آمريکا عليه کشور نيز در فشار فروش سهام در دقايق ابتدايي معاملات ديروز بي‌تاثير نبوده است. مطابق آنچه پيش از اين اعلام شده بود مرحله اول تحريم‌هاي آمريکا بر محور ممنوعيت مبادلات ايران با دلار و ديگر اسناد مبتني بر اين ارز آغاز شد. همين امر بهانه‌اي براي شناسايي سود از سوي فروشندگاني شد که تا روز دوشنبه در پشت صف‌هاي خريد به انتظار خريد سهام بودند. به اين ترتيب، سيگنال‌گيري منفي فروش نسبتا زياد از سوي سهامداران عمده شرکت‌هاي بزرگ، توام با آغاز دور اول تحريم‌ها باعث شد به‌رغم روند صعودي قيمت‌ها ظرف دو هفته اخير و اشتياق شديد براي خريد سهام، دادوستدها با فشار فروش آغاز شود. برآيند اين دو عامل باعث شد در ابتداي معاملات ديروز بسياري از سهام برجسته گروه فلزات و پتروشيمي و معدني‌ها که تا روز ماقبل با صف خريد همراه بودند، در محدوده منفي قيمت دست‌به‌دست شوند و متعاقب آن، شاخص کل بيش از ۶۰۰ واحد تنزل کند.

 حفظ سودهاي ۲۰ تا ۵۰ درصدي

اما انگيزه ديگري هم در ميان بود که به فشار عرضه‌ها در اين روز دامن زد. به گواهي رشد ۲۳ درصدي شاخص کل ظرف ۸ روز معاملاتي اخير، سهام بازده دلچسبي نصيب فعالان بازار کرده است. به بيان ديگر، سود متوسط ۲۳ درصدي در سهام بهانه مناسبي براي خروج سهامداراني است که تاب ريسک‌هاي پيش‌رو را ندارند. بنابراين طبيعي است که با رشد فزاينده قيمت‌ها و سودآوري بالا طي چند روز گذشته برخي سهامداران به انگيزه حفظ سود از گزند ريسک‌ها اقدام به فروش کنند؛ موضوعي که مشخصا در خريد‌وفروش‌هاي ديروز نماد معاملاتي فولاد مبارکه اصفهان و پتروشيمي پارس محسوس بود. اين سهام که در روزهاي قبل پناهگاهنقدينگي قابل‌ملاحظه سرمايه‌گذاران خرد بودند در معاملات ديروز با فشار نسبتا سنگين فروش حقيقي‌ها معاملات پرحجمي را تجربه مي‌کند.  مروري بر بازده صنايع کالايي بازار در چند روز اخير به‌خوبي رفتار سهامداران حقيقي براي حفظ سود را توضيح مي‌دهد. از ابتداي هفته قبل و همزمان با شروع جهش‌ قيمت‌ها تا روز دوشنبه، گروه‌هاي استخراج نفت، پالايشي، پتروشيمي، فلزات اساسي، چندرشته‌اي‌ها، تامين آب و برق و يوتيليتي‌ها و همچنين گروه کانه‌هاي فلزي متوسط بازدهي بيش از ۳۰ درصدي را ثبت کرده‌اند. در اين بين، سهام صنعت پالايشي به‌طور متوسط بازده ۳۷ درصدي را نصيب سهامداران خود کردند که پالايش نفت تبريز در اين مدت بيشترين رشد را داشته است. بنابراين چنين افزايش قيمتي در سهام اين گروه بهانه خوبي براي شناسايي سود از سوي برخي سهامداران به شمار مي‌رود. شاخص سهام پتروشيمي‌ها نيز در اين بازه زماني بيش از ۳۶ درصد افزايش نشان مي‌دهد که در برخي از شرکت‌هاي اين گروه حتي بازده بيش از ۵۰ درصدي را ثبت کرده‌اند. گروه فلزات اساسي، هلدينگ‌ها، تامين‌کنندگان خوراکو يوتيليتي‌ها در کنار گروه معدني نيز متوسط بازدهي ۳۱ تا ۳۳ درصدي را در اين رالي به ثبت رساندند. بنابراين چنين بازدهي مطلوب ظرف مدت کوتاه ۸ روزه، فرصت مناسبي براي شناسايي سود تلقي شد و کساني که از ابتداي اين رالي وارد جريان سهام شدند طبعا بر حفظ سود را ترجيح مي‌دهند. در واقع اين دسته از سهامداران به دنبال بهانه‌اي براي خروج از سهام هستند که در روز گذشته با پخش برخي شايعات چنين رفتاري از سوي آنان توجيه‌پذير شد.

 گمانه‌زني‌ها از نرخ‌هاي بازار دوم ارز

عوامل مورد بررسي در سطور بالا فشار عرضه را در سهام کالايي و ارزمحور بازار، آن هم در ابتداي معاملات ديروز شدت بخشيد. در ادامه، سهامداران حقوقي در جايگاه حمايت از سهام مزبور قرار گرفتند و با مشارکت موثر در سمت خريد، مانع از تشديد فضاي رواني حاکم بر بازار شدند. به اين ترتيب، تمام نمادهايي که در ابتدا با فروش سنگين فروش در محدوده منفي قيمت مبادله مي‌شدند وارد بازه‌هاي مثبت شدند و حتي برخي از آنها تا صف خريد هم پيش رفتند. اما به يک باره شاهد افزايش بار هيجاني معاملات و تشديد مجدد عرضه‌ها در سهام مورد اقبال بوديم که عمدتا هم زيرمجموعه گروه پتروپالايشي، فلزات و معدني‌ها بودند. بررسي‌ها نشان مي‌دهد که تشديد روند پرحجم عرضه‌ها از سوي مالکان خرد بازار در نتيجه انتشار سريع برخي اخبار غيررسمي و خلاف انتظار از نرخ‌هاي کشف شده در بازار دوم بوده است. در برخي از شبکه‌هاي اجتماعي حتي صحبت از نرخ ۵۵۰۰ توماني براي دلار اين بازار به ميان آمد. اين در حالي است که چنين موضعي از بن واقعيت نداشته و سکاندار پولي کشور در گفت‌وگوهاي خود نرخ خاصي را براي اين بازار اعلام نکرد و کشف قيمت آن را حاصل برخورد دو سمت عرضه و تقاضا دانست.

اما در فضاي مبهمي که هنوز جزئيات بسته ارزي براي فعالان اقتصادي روشن نيست طبيعتا بازار چنين گمانه‌زني‌هايي گرم مي‌شود و رفتار معامله‌گران با چاشني هيجان همراه خواهد بود. مساله ديروز بازار نيز از اين سنخ بود. در واقع، فضاي رواني حاکم بر دادوستدهاي ديروز بيشتر معطوف به مساله کشف نرخ‌هاي ارز‌ در بازار دوم بود؛ به اينکه بسته جديد ارزي عملا چه پيامدهايي براي سودآوري شرکت‌هاي بورسي دارد. به بيان ديگر، با وجود رونمايي از کليات بسته ارزي از سوي رئيس کل بانک مرکزي، همچنان اين پرسش مطرح است که نرخ ارز مبنا براي شرکت‌هاي پالايشي دقيقا چه عددي خواهد بود و بازار دوم براي ارز شرکت‌هاي پتروشيمي چه قيمتي را رونمايي مي‌کند. همچنين قيمت پايه محصولات بزرگان گروه فلزات و معدني‌ها در بورس کالانهايتا با چه نرخ ارزي تعيين خواهد شد. مجموع اين مسائل و پرسش‌ها بود که سهامداران حقيقي را روانه فروش سهام خود کرد.هر چند در ادامه و با اتمام معاملات بورس تهران برخي گزارش‌ها حاکي از کشف قيمت حدود ۸ هزار توماني براي ارز فروشندگان بازار دوم ارز بود. اما انتشار اين خبر نتوانست تغييري در معادلات حاکم بر بازار ديروز ايجاد کند. بنابراين، با وجود قابليت و توانمندي سهام مورد اقبال بازار، انتظار اصلي فعالان کشف نرخ ارز و همچنين تعيين قيمت خوراک صنايع پتروپالايشي است که مي‌تواند حاشيه سود اين شرکت‌ها را معلوم کند.

 معاملات ناهمگن در سهام کالايي

در عين اينکه فضاي غالب بر صنايع ارزآور و ارزمحور نسبت به روزهاي قبل، متفاوت، پرنوسان و تا حدودي منفي بود اما برخي نمادهاي اين گروه‌ها در مدار حداکثري قيمت قرار داشتند. بررسي بيشتر معاملات اين صنايع حاکي از اقبال معامله‌گران به سهام شرکت‌هايي است که اهرم صادراتي قوي‌تري داشتند. فولاد کاوه و همچنين فولاد هرمزگان جنوب در بين فولادسازان از اين زمره بودند که با وجود فشار عمومي عرضه همچنان نزديک سقف روزانه قيمت معامله شدند. در گروه پتروشيمي نيز شاهد وضعيتي ناهمگن بوديم که منجر به جدايي مسير قيمتي سهام در پايان معاملات روز گذشته شد. در غياب پتروشيمي زاگرس و توقف «جم» و «پارسان» به دليل افزايش ۵۰ درصدي، پتروشيمي شازند و پتروشيمي پرديس با اقبال سهامداران حقيقي، به روند مثبت خود ادامه دادند.  الگوي حاکم بر اين گروه‌ها به صنعت پالايشي نيز سرايت کرد. اين گروه نيز در سايه گمانه‌زني‌هاي ارزي بورس‌بازان قرار گرفت و نيمه دوم معاملات را با فشار عرضه‌ها پشت سر گذاشت. در بين نمادهاي اين گروه، نماد معاملاتي پالايش نفت تبريز که به دليل نوسان ۵۰ درصدي در ابتداي معاملات ديروز بسته بود، پس از بازگشايي رشد بيش از ۷ درصدي قيمت سهم را تجربه کرد اما فضاي منفي غالب بر اين گروه باعث شد تا تحت تاثير فشار عمومي فروش، دامنه رشد قيمت اين سهم به محدوده صفر درصد برسد.

 موج‌سازي حقيقي‌ها در سهام خودرويي

در حالي که گروه‌هاي پيشتاز در معاملات ديروز تحت فشار نسبتا شديد فروش بودند بخشي از نقدينگي که عمدتا هم متعلق به مالکان حقيقي بود، روانه سهام گروه‌هاي کوچک‌تر شد. اين گروه‌ها-خودرويي‌ها، سيماني‌ها و دارويي‌ها- در ابتداي معاملات ديروز عمدتا در محدوده منفي قيمت قرار داشتند اما با تشديد عرضه در صنايع پتروپالايشي، فلزات و معدني‌ها، بر مدار رشد قيمت قرار گرفتند. وضعيت به‌گونه‌اي رقم خورد که بر خلاف وضعيت کلان حاکم بر صنعت خودرو، نمادهاي بزرگ اين گروه از جمله پارس‌خودرو، سايپا و ايران خودرو را به صف خريد کشاند تا پس از هشت روز روند نزولي، رشد ۳/ ۳ درصدي شاخص را ثبت کند. اغلب نمادهاي گروه سيمان نيز پس از تجربه افت روزهاي گذشته با افزايش تقاضا مواجه شده‌ و رشد بهاي سهم را تجربه کردند. همچنين انبوه‌سازي‌ها که در ۸ روز ماقبل افت ۹ درصدي شاخص را ثبت کرده بودند در پايان معاملات ديروز با افزايش قابل‌توجه تقاضا مواجه شدند و با متوسط بازدهي ۵/ ۳ درصدي، با صف خريد به کار خود پايان دادند.

حمايت حقوقي‌ها در روز پر نوسان

پس از ۸ روز خريد گسترده از سهامداران حقيقي و خرد بازار، در معاملات ديروز جريان مالکيت سهام به نام مالکان حقوقي تغيير کرد. فعالان حقيقي بازار در اين ۸ روز حدود ۹۶۵ ميليارد تومان به ارزش سبد سهام خود اضافه کردند. بر اساس اطلاعات موجود اين ميزان خريد خالص از سوي اشخاص حقوقي تقريبا دو برابر کل خريد خالص سهامداران حقيقي از ابتداي سال تا قبل از شروع رالي اخير قيمت‌هاست. معناي ديگر آن ورود پول‌هاي تازه‌اي است که با چشم‌انداز مثبت سهام به منظور کسب سود وارد بازار سهام شده است.بررسي روند جابه‌جا‌يي‌هاي روز گذشته نشان از آن دارد که حقوقي‌ها خريدهاي قابل‌توجهي را در اين بازار داشتند که بيشترين حجم جابه‌جايي‌ها در نماد فولاد مبارکه اصفهان بود. به‌طوري‌که ۷۰درصد از خريدهاي به ثبت رسيده در نماد «فولاد» از سوي سهامداران عمده اين شرکت بود. اين امر به خالص خريد بيش از ۲۸ ميليارد توماني حقوقي‌هاي «فولاد» منجر شد.

در ادامه اين روند تمايل به خريد سهام گروه شيميايي و در صدر آن نماد پتروشيمي پارس قرار داشت. به‌طوري‌که خالص خريد بيش از ۱۹ ميليارد توماني در کارنامه سهامداران عمده «پارس» به ثبت رسيد. در اين ميان سرمايه‌گذاري نفت و گاز و پتروشيمي تامين نيز از ديگر نمادهاي مورد توجه حقوقي‌ها در اين گروه بود که با جابه‌جايي بيش از ۱۰ ميليارد توماني نقدينگي در مسير سبد سهام حقيقي‌ها به پرتفوي معامله‌گران عمده روبه‌رو‌ شد. صنايع پتروشيمي خليج فارس نيز با تغيير مالکيت ۵/ ۷ ميليارد توماني از سوي سهامداران حقوقي از ديگر نمادهاي پتروشيمي مورد توجه بازار بود. اما در مقابل سهامداران خرد بازار بيشترين خريد را در نماد پتروشيمي پرديس داشتند. «شپديس» که نوسان مثبت ۵درصدي و همچنين خريد ۶۵درصدي از سوي سهامداران خرد را تجربه کرد، در نهايت با انتقال ۱۴ ميليارد تومان نقدينگي به پرتفوي سهامداران حقيقي روبه‌رو‌ شد. پتروشيمي فجر نيز با خالص خريد ۵ميليارد توماني توسط حقيقي‌ها، از ديگر نمادهاي مورد توجه بازيگران خرد بازار ديروز بود. در اين روز بازيگران عمده به خريد سهام گروه پالايشي نيز توجه نشان داده که در صدر اين خريدها، تقاضا براي جمع‌‌آوري سهام پالايش نفت اصفهان قرار داشت. به‌طوري که خالص خريد حقوقي‌هاي «شپنا» به حدود ۱۱ ميليارد تومان رسيد. البته سهامداران عمده به خريد سهام پالايش نفت بندرعباس نيز توجه نشان داده که اين روند با خالص خريد بيش از ۷ميليارد توماني حقوقي‌ها دنبال شد. در ميان نمادهاي معدني نيز دوقلوهاي سنگ‌آهني در کانون توجه سهامداران حقوقي قرار گرفتند. بر اين اساس خالص خريد ۱۰ميليارد توماني در نماد گل‌گهر و ۲/ ۶ ميليارد توماني در نماد چادرملو از جمله تحرکات حقوقي‌ها در اين دو نماد بود. همچنين صندوق سرمايه‌گذاريبازنشستگي نيز با تغيير مالکيت ۸/ ۸ ميليارد توماني نقدينگي در مسير پرتفوي سهامداران حقيقي به حقوقي از ديگر نمادهاي مورد توجه در بازار ديروز بود. در ميان ديگر نمادهاي فلزي نيز خريد سهام کالسيمين با حجم مناسبي از سوي سهامداران عمده همراه شد. به‌طوري‌که خالص خريد حقوقي‌هاي «فاسمين‌» به بيش از ۷ميليارد تومان رسيد. اما در مقابل فولاد کاوه جنوب کيش در کانون توجه سهامداران خرد بازار قرار گرفت که خالص خريد ۲/ ۵ ميليارد توماني را تجربه کرد. افزون بر اين دو نماد بانک ملت و سايپا نيز خريدهاي مناسبي را از سوي سهامداران حقيقي تجربه کردند. به‌طوري‌که خالص خريد حقيقي‌ها در هر کدام از دو نماد مزبور به بيش از ۵/ ۲ ميليارد تومان رسيد.

09 (1)