درحالي‌که چند روز از نشست وزراي خارجه ۱+۴ در وين اتريش مي‌گذرد، روزنامه «دنياي‌اقتصاد» به جزئيات جديدي از بسته پيشنهادي اروپا براي حفظ برجام دست يافته است. اتحاديه اروپا پس از نشست کمّيسيون مشترک برجام بيانيه‌اي منتشر و در آن اعلام کرد، حفظ کانال‌هاي بانکي، ادامه صادرات نفت‌وگاز ايران و ايجاد جو سرمايه‌گذاري مطلوب در ايران اولويت است. بسته ارائه شده از سوي اروپا پس از ارائه به وزارت‌خارجه در هياتدولت بررسي شده است. پيگيري‌هاي «دنياي‌اقتصاد» نشان مي‌دهد بسته حول دو محور عمده است. محور اول؛ به نقل‌وانتقال مالي و روابط بانکي اختصاص دارد و محور دوم بر پايه تجارت و به‌طور خاص فروش نفت ايران استوار است.

محور اول؛ نقل‌وانتقال

در حوزه نقل‌وانتقال مالي، اروپا به‌دنبال ايجاد کانالي است که از طريق آن امکان ارتباط بانکي فراهم باشد. با توجه به تحريم‌هاي ايالات‌متحده و محروميت ايران از نقل‌وانتقال دلاري، کانال طراحي شده بايد به‌گونه‌اي باشد که مشمول تحريم‌هاي آمريکا نشود. گفته مي‌شود اروپا اين کانال را از طريق يک حساب مخصوص ايجاد خواهد کرد.

حساب مخصوص چيست؟

حسابي است که نزد يک يا چند بانک مرکزي اروپايي ايجاد مي‌شود و درآمدهاي ايران در آن به‌صورت متمرکز نگهداري مي‌شود.

در حوزه نقل‌وانتقال مالي و بانکي ديدگاه‌هاي طرف ايراني و اروپايي تا حدودي به هم نزديک است و مذاکرات رضايت‌بخش گزارش شده است. در همين ارتباط، وزير خارجه روسيه از يک توافق مهم خبر داد. لاوروف اعلام کرده که سه کشور اروپايي با تجارت با ايران بدون استفاده از دلار موافقت کرده‌اند. به گزارش راشا تودي، سرگئي لاوروف وزير امورخارجه روسيه روز دوشنبه اعلام کرد که سه قدرت اروپايي (آلمان، انگليس و فرانسه) براي ادامه تجارت خود با ايران بدون استفاده از دلار موافقت کردند.

بنابر گفته لاوروف اين تصميم مي‌تواند تاثير قابل‌توجهي بر تجارت شرکت‌هاي کوچک و متوسط اروپايي براي تجارت با ايران داشته باشد. او همچنين اعلام کرد که اعضاي برجام به توافقي رسيده‌اند تا اقداماتي براي جلوگيري از اعمال تحريم‌هاي آمريکا عليه شرکت‌هايي که با ايران به تجارت ادامه مي‌دهند به‌کار بگيرند. وزير خارجه روسيه افزود: «همه درباره اين موضوع اتفاق‌نظر دارند که (تحريم‌هاي آمريکا) کاملا غيرقانوني و سياستي غيرقابل قبول است.»

خريد کالا و تامين نيازهاي عمومي از طريق واردات يکي از اين محورها است. ايران در دوران تحريم‌هاي سال ۹۱، اين تجربه را با هند از طريق دريافت روپيه و کالا داشت که در دوره جديد نيز اين نيازهاي وارداتي از طريق يک حساب متمرکز تامين مي‌شود. اما چالش اصلي در حوزه نفت است.

فروش نفت ايران

اروپا در بسته خود ضمانت کمّي قرار نداده است، درحالي‌که ايران به‌دنبال دريافت ضمانت کمّي است. اروپا در بسته پيشنهادي بر تعهد براي حفظ خريد نفت از ايران در سطح کنوني موافقت کرده است. درحال‌حاضر اروپا حدود ۵۰۰ هزار بشکه خريد نفت از ايران دارد که با عقب‌نشيني توتال فرانسه و شرکت اني ايتاليا اين رقم در ماه‌هاي آتي کمتر خواهد شد. برخي از صاحب‌نظران نفتي خريد ۳۰۰ هزار بشکه‌اي نفت ايران به اروپا را نوعي پيروزي براي دولت آمريکا قلمداد مي‌کنند. براساس اولتيماتوم ترامپ، کشورهاي عمده خريدار نفت ايران بايد تا ماه نوامبر ميزان واردات نفت از ايران را به صفر برسانند. ترامپ همچنين به عربستان فشار آورده تا با افزايش توليد نفت به ۱۲ ميليون بشکه در روز، کسري موجود در بازار را براي جلوگيري از رشد قيمت جهاني نفت جبران کند.در چنين فضايي، طرف ايراني سه خواسته مشخص از اروپا دارد:

خواسته اول، روشن شدن سطح خريد کنوني و ضمانت آن، خواسته دوم؛ تضمين دسترسي ايران به پول حاصل از فروش نفت به ساير کشورها همچون چين، هند، ژاپن و کره‌جنوبي و خواسته سوم؛ دسترسي به يکسري از پول‌هاي نفتي به‌صورت اسکناس است. در همين خصوص، ايران تصميم دارد ۳۰۰‌ميليون يورو از دارايي‌هاي خود را از بانک تجاري ايران و اروپا به‌صورت نقد و با هواپيما به داخل کشور منتقل کند. دولت آلمان بايد با درخواست ايران موافقت کند. محافل دولتي آلمان در گفت‌وگو با روزنامه پرتيراژ «بيلد» درخواست ايران براي انتقال ۳۰۰ ميليون يورو پول نقد از اين کشور به مقصد تهران را تاييد کرده‌اند.

ايران خواستار برداشت اين پول از حساب‌هاي دولتي خود در بانک «تجارتي ايران و اروپا» در شهر ‌هامبورگ آلمان است. از قرار به‌دليل تحريم‌هاي مالي يک‌جانبه آمريکا، دولت ايران خواستار برداشت اين مبلغ و انتقال آن به‌صورت نقد و با هواپيما به داخل کشور است. ايران گفته است که اين مبلغ را براي تامين ارز سفرهاي خارجي شهروندان ايراني نياز دارد که به‌دليل تحريم‌هاي آمريکا نمي‌توانند از کارت‌هاي اعتباري خود در خارج از کشور استفاده کنند. حساب بانک «تجارتي ايران و اروپا» توسط بانک مرکزي آلمان اداره مي‌شود. برداشت ۳۰۰ ميليون يورو از حساب‌هاي ايران در اين بانک بايد توسط سازمان نظارت بر فعاليت‌هاي مالي آلمان تصويب شود. نوع درخواست ارائه شده از سوي دولت آلمان براي بررسي درخواست ايران در سازمان نظارت برفعاليت‌هاي مالي، به درخواست «بررسي انگيزه» منوط است. به گفته سخنگوي مطبوعاتي اين سازمان اين نوع درخواست براي دريافت «اطلاعات کافي و روشن در مورد روند انجام يک معامله» مطرح مي‌شود.

گفته مي‌شود در مذاکرات فني قرار شده اين مسائل بحث و بررسي شود. هرچند که طرف اروپايي در مذاکرات شفاهي وعده‌هاي زيادي داده، اما اذعان کرده به‌واسطه برخي مصلحت‌ها و ملاحظات سياسي امکان مکتوب شدن آنها وجود ندارد. برخي ناظران مي‌گويند رفتارهاي ترامپ، ريسک همکاري‌ها را تا حدود زيادي بالا برده که طرف اروپايي نگران تحريم برخي موسسات خود از سوي ايالات‌متحده است. در همين ارتباط حشمت‌الله فلاحت‌پيشه، رئيس کميسيون امنيت ملي و سياست خارجي در گفت‌وگو با «الف»، در مورد بسته پيشنهادي اروپايي‌ها و بسنده کردن آنها به کليات ابراز کرد: «بيانيه‌اي که اروپايي‌‌ها مطرح کردند، همان‌طور که آقاي روحاني هم گفتند بسيار مايوس‌کننده و نااميدکننده بود. اما اگر بخواهيم به‌صورت جزئي به اين بيانيه اروپايي‌ها بپردازيم آنها در مورد خريد نفت ايران و تبادل بانکي موضوعاتي را مطرح کردند که زمان‌بندي و مصاديق اين پيشنهادات به ايران مشخص نيست. به‌طور مثال اينکه بعد از تحريم‌هاي آمريکا آنها قرار است دقيقا از چه زماني و کدام مصاديقي که مطرح کرده‌اند را عملياتي کنند؛ يعني قرار است دقيقا در مورد خريد مقدار نفت و گاز از ايران چه اقداماتي را انجام دهند.»

رئيس کميسيون امنيت ملي مجلس شوراي اسلامي تاکيد کرد: «متاسفانه اروپايي‌ها بايد براي بسته پيشنهادي خود ضرب‌الاجل‌هايي را تعيين مي‌کردند که چنين اقدامي را انجام نداده‌اند و همين موضوع از نظر ايران مايوس‌کننده است چراکه انتظار مي‌رفت اروپا با شفافيت بسته نهايي خود را ارائه دهد.» او تاکيد کرد: «اروپا بايد جزئيات بيانيه خود را تا قبل از اعمال تحريم‌هاي آمريکا عليه ايران نهايي کند و با زمان بازي نکند. اروپايي‌ها با ارسال اين بيانيه کلي به ايران به‌دنبال خريد فرصت و زمان هستند تا بتوانند زمان را به نفع خود نگه دارند، بنابراين انتظار ايران از بسته پيشنهادي داشتن اقدامات عملي مبتني بر زمان‌بندي مشخص است.»