واکنش بازار جهاني نفت به آغاز فاز نخست تحريم‌هاي آمريکا عليه ايران، افزايش قيمت‌‌ در معاملات روز گذشته بود. اين تحريم‌ها که فعلا خريد نفتايران را شامل نمي‌شود، به شکل رسمي و با دستور رئيس‌جمهوري آمريکا از روز گذشته عليه کشورمان، به‌عنوان سومين توليدکننده بزرگ نفت خام دراوپک آغاز شد. اصرار دونالد ترامپ بر بازگشت تحريم‌ها عليه ايران براي آنچه او «تحت فشار قرار دادن ايران» عنوان مي‌کند، تبعاتي نيز براي آمريکا دارد. اين تبعات که به‌صورت رشد قيمت نفت خواهد بود، از نگاه کارشناسان با آغاز تحريم‌هاي نفتي در ماه نوامبر، براي ترامپ سنگين‌تر نيز خواهد بود. به عقيده کارشناسان، افزايش قيمت نفت در آستانه انتخابات ميان‌دوره‌اي کنگره آمريکا که مي‌تواند منجر به رشدقيمت سوخت در اين کشورشود، بزرگ‌ترين‌ هزينه‌اي است که ترامپ بايد به ازاي بازگرداندن تحريم‌ها عليه ايران پرداخت کند. به گزارش «دنياي اقتصاد» روز گذشته و تا لحظه تنظيم اين گزارش (ساعت ۱۴ به وقت تهران) هر بشکه نفت خام برنت ۹۹ سنتافزايش قيمت داشت و به ۷۴/ ۷۴ دلار بر بشکه رسيد. هر بشکه نفت خام آمريکا نيز با ۶۶ سنت رشد قيمت، ۶/ ۶۹ دلار بر بشکه را تجربه کرد. در کنار شوک آغاز تحريم‌ها عليه ايران، تصميم مقامات چيني براي به‌کار گرفتن سياست‌هاي انبساطي پولي و مالي به منظور مقابله با جنگ تعرفه‌اي آمريکا و حفظ رشد اقتصادي اين کشور نيز از جمله عوامل رشد قيمت نفت بود. افت ارزش شاخص دلار نيز علت ديگري بود که باعث تقويت قيمت‌ها در روز گذشته شد.

اما آغاز تحريم‌هاي آمريکا عليه ايران در حالي يکي از عوامل رشد قيمت نفت در روز گذشته بودکه بسياري از کشورها از جمله متحدان آمريکا در اروپا و آسيا، با اعمال تحريم‌ عليه ايران مخالفت کرده‌ و به دنبال راهي براي حفظ خريد نفت از کشورمان هستند. در کنار حمايت بين‌المللي از ايران در مقابل تحريم‌هاي آمريکا، تلاش اوپک به‌خصوص عربستان و روسيه براي افزايش توليد نيز وجود دارد. با اين حال نگاهي به واکنش بازار نشان مي‌دهد هيچ‌کدام از اين دو عامل که هر کدام به نوعي در پي بي‌اثر کردن تحريم‌ خريد نفت ايران هستند، اثري بر کاهش نگراني‌ معامله‌گران نسبت به کاهش عرضه نفت خام ايران نداشته و تبديل به مانعي براي رشد قيمت‌ها نشده است. علت اين رفتار بازار را مي‌توان در اظهارنظرهاي گاه‌وبي‌گاه و متضاد مقامات آمريکايي در رابطه با ايران جست‌وجو کرد. سياستمداران آمريکايي يک روز از ديدار بدون قيد و شرط با مقامات ايراني مي‌گويند و روز بعد هدف نهايي خود را به صفر رساندن صادرات نفت ايران در کوتاه‌‌ترين زمان ممکن عنوان مي‌کنند. در چنين شرايطي مي‌توان مشاهده کرد جو بي‌اعتمادي بر بازار نفت حاکم شده و قيمت‌ها رو به افزايش دارند. اما آيا آمريکا با دريافت سيگنال قوي از بازار نفت نسبت به تداوم رشد قيمت، اقدامي براي کاستن فشار از روي دوش متحدانش خواهد کرد؟

پيش‌بيني‌ها از کاهش عرضه ايران

 به گزارش رويترز، بانک‌اي ان زد (ANZ)در يادداشتي اعلام کرده است: بازگشت دوباره تحريم‌ها عليه ايران همچنان علت اصلي رشد قيمت نفت در کوتاه‌مدت است. اين بانک ميزان کاهش عرضه نفت ايران بر اثر بازگشت تحريم‌ها را چيزي بين ۶۰۰ هزار تا ۵/ ۱ ميليون بشکه ارزيابي کرده است؛ از همين رو اين انتظار وجود دارد که با وجود تصميم اوپک براي افزايش توليد، اين سازمان نتواند کاهش عرضه ايران را جبران کند. به گزارش رويترز، بانک فرانسوي Societe Generale نيز ميزان کاهش عرضه نفت خام ايران را يک ميليون بشکه در روز پيش‌بيني کرده است. اين بانک در ادامه عنوان کرده است: اين ميزان کاهش عرضه از سمت ايران، ظرفيت مازاد محدودي براي مقابله با اختلالات پيش‌بيني نشده در عرضه نفت خام باقي مي‌گذارد که خود نشانه‌اي از ريسک افزايش قيمتدر آينده است. تحليلگر ارشد بازارهاي کالايي کامرزبانک ديگر منبع بانکي بود که روز گذشته درباره بازگشت تحريم‌هاي آمريکا عليه ايران اظهارنظر کرد. به گفته اين تحليلگر «اين يک واقعيت است که صادرات نفت خام ايران در ماه نوامبر و با بازگشت کامل تحريم‌ها، با کاهش چشمگيري مواجه خواهد شد.»   فاز نخست تحريم‌هاي آمريکا عليه ايران روز گذشته با تمرکز بر ايجاد محدوديت بر خريد دلار آمريکا، تجارت فلزات، زغال‌سنگ، نرم‌افزارهاي صنعتي و صنعت خودرو آغاز شد. صفر شدن صادرات نفت ايران هدفي است که آمريکا در پي محقق کردن آن تا تاريخ ۴ نوامبر (۱۳ آبان) است. روز دوشنبه يکي از مقامات دولت ترامپ اعلام کرد «سياست ما اين است که خريد نفت کشورهاي متحد آمريکا از ايران، در مدت‌زماني کوتاه به صفر برسد.»

چشم‌انداز نفت ۹۰ دلاري و انعطاف آمريکا

 با وجود چشم‌اندازهايي که از ميزان کاهش عرضه نفت ايران وجود دارد، تحليلگر ارشد موسسه انرژي اسپکت عقيده دارد «هرچه به فصل چهارم سال نزديک مي‌شويم، ريسک رشد قيمت‌ نفت و رسيدن آن به ۸۰ دلار بيشتر شده و پتانسيل آن براي رسيدن به ۹۰ دلار نيز افزايش مي‌يابد، با اين حال بايد ديد ايران بر اثر بازگشت تحريم‌ها تا‌چه ميزان توليدات خود را از دست خواهد داد.» آمريتا سن، نگراني بازار انرژي از احتمال شوک عرضه را موضوعي جدي ارزيابي کرد که مي‌تواند قيمت نفت را تا پايان سال جاري ميلادي به بالاي ۹۰ دلار در هر بشکه برساند. وجود همين چشم‌انداز باعث شده است تا آمريکا با وجود اصرار بر صفر شدن صادرات نفت خام ايران، موضعي منعطف‌تر اتخاذ کند. روز گذشته نشريه پلاتس گزارشي منتشر کرد که در آن از بررسي روند معافيت مشتريان نفت ايران از تحريم‌هاي آمريکا خبر مي‌داد. به گزارش پلاتس، يکي از مسوولان دولت آمريکا اعلام کرده است با وجود پافشاري بر تحريم نفتي ايران، مذاکره درباره معافيت محدود براي واردکنندگان نفت خام اين کشور ادامه دارد. طبق اين گزارش، يکي از مسوولان ارشد آمريکايي اعلام کرد دولت آمريکا همچنان قصد دارد با آغاز تحريم‌ها در ماه نوامبر امسال، صادرات نفت ايران را کاهش دهد، اما ديپلمات‌ها همچنان به مذاکره درباره معافيت‌هاي محدود براي واردکنندگان نفت از ايران ادامه مي‌دهند.

 اين مقام با تأکيد بر اينکه هدف آمريکا توقف کامل صادرات نفت ايران است، گفت: ما در پي اعطاي معافيت يا استثنا نيستيم، اما مشتاقيم که درباره درخواست‌ها بحث کنيم و آنها را به‌صورت موردي بررسي کنيم. وي از پاسخ درباره اينکه تا‌کنون معافيت محدودي اعطا شده است يا نه، خودداري کرد و گفت: ما همفکري‌هاي خصوصي با ديگر دولت‌ها درباره اين مسائل را آشکار نمي‌کنيم.از جمله کشورهايي که مقامات آن به تازگي براي دريافت معافيت از تحريم‌هاي ضد‌ايراني به آمريکا سفر کرده بودند، ژاپناست. وزارت امور‌خارجه آمريکا از اظهار‌نظر درباره نتيجه اين مذاکرات خودداري کرد اما پلاتس در گزارشي جداگانه به اظهارنظرهاي وزير انرژي ژاپن پس از اين سفر پرداخته است.

 پلاتس پيش‌بيني مي‌کند مشتريان عمده نفت ايران، از جمله چين و هند، راهي براي ادامه واردات نفت از ايران بيابند. ترکيه نيز پيش از اين اعلام کرده بود به خريد نفت از ايران ادامه مي‌دهد. ديگر امضاکنندگان برجام نيز بر پايبندي خود به اين توافق تاکيد کرده‌اند. وزيران امور‌خارجه اتحاديه اروپا، فرانسه، آلمان و انگليس نيز روز دوشنبه در بيانيه‌اي مشترک بر تعهد خود بر حفظ صادرات نفت و گاز ايران، تاکيد و اعلام کردند مقررات اتحاديه اروپا موسوم به «قانون انسداد» با هدف خنثي کردن اقدامات قانوني آمريکا ضد شرکت‌هاي اروپايي، اجرايي مي‌شود. اروپا با واردات روزانه ۷۰۰ هزار بشکه نفت از ايران، حدود يک‌چهارم از خريد جهاني نفت ايران را به خود اختصاص داده است و برخي شرکت‌هاي اروپايي توافق‌هايي را براي کمک به توسعه ميدان‌هاي نفت و گاز ايران امضا کرده‌اند.قانون انسداد به شرکت‌هاي اروپايي امکان مي‌دهد خسارت‌هاي ناشي از تحريم‌هاي آمريکا را مطالبه کنند و از اجراي احکام دادگاه‌هاي خارجي در اتحاديه اروپا که مبتني بر تحريم‌ها باشند، جلوگيري مي‌کند. يک منبع آگاه در اتحاديه اروپا گفت: تلاش مي‌کنيم بهترين راه را براي حفظ صادرات نفت ايران پيدا کنيم. اتحاديه اروپا پيش از اين نيز کارگروهي تشکيل داده بود تا مسائل مربوط به تحريم از جمله انتقال درآمدها، ذخيره‌سازي، کشتيراني، دسترسي نفتکش‌ها به پايانه‌ها، بيمه پالايشگاه‌ها و بيمه حمل‌ونقل محموله‌ها و تجهيزات و مسائل ديگر را بررسي کند.

تاکيد ژاپن بر واردات نفت از ايران

اما روز گذشته فاز نخست تحريم‌هاي آمريکا در حالي عليه ايران آغاز شد که مقامات ژاپن، به‌عنوان متحد آمريکا، براي روشن کردن مواضع خود در مقابل تحريم خريد نفت ايران به اين کشور سفر کردند. در اين ميان اگرچه وزارت خارجه آمريکا از اظهارنظر درباره اين سفر خودداري کرد، اما به گزارش پلاتس، ژاپني‌ها در مذاکرات هفته گذشته با مقامات آمريکايي در واشنگتن ضمن ابراز تمايل براي ادامه واردات نفت از ايران تاکيد کرده‌اند امنيت انرژي ژاپن نبايد بر اثر تحريم‌هاي آمريکا عليه تهران به مخاطره بيفتد.

بر اساس اين گزارش، هيروشيگه سکو، وزير اقتصاد، بازرگاني و صنعت ژاپن در يک کنفرانس مطبوعاتي اظهار کرد: در جريان دومين دور مذاکرات در واشنگتن که روزهاي اول و دوم اوت انجام شد، طرف ژاپني بر اين اصل اوليه تاکيد کرد که تحريم‌هاي آمريکا نبايد بر تامين انرژي ژاپن تاثير بگذارد يا روي فعاليت شرکت‌هاي ژاپني تاثير منفي داشته باشد. اظهارات اين وزير ژاپني درباره تلاش ژاپن براي دريافت معافيت از تحريم‌هاي آمريکا در حالي مطرح شد که پيش از اين نيز يک مقام دولتي بلندپايه ژاپني ۲۴ ژوئيه به «اس‌اند‌پي گلوبال پلاتس» گفته بود دريافت معافيت از تحريم‌هاي نفتي يکي از بالاترين اولويت‌ها براي امنيت انرژي ژاپن و نياز پالايشگاه‌ها براي نفت ايران است.ريو مينامي، مدير بخش نفت، گاز و منابع معدني در وزارت اقتصاد، بازرگاني و صنعت ژاپن در اين مصاحبه اظهار کرده بود: دريافت معافيت، يک اصل قطعي از سوي دولت است. وي در ادامه افزوده بود: ژاپن قصد دارد به واردات نفت ايران ادامه دهد و دولت موضع خود را به آمريکا اعلام خواهد کرد و تلاش مي‌کند تا اين کشور موضع ژاپن را درک کند. مينامي گفته بود ژاپن بايد از تحريم‌هاي آمريکا معاف شود زيرا اين کشور در سال‌هاي اخير واردات نفت ايران را کاهش داده است.

آمار مقدماتي وزارت اقتصاد، بازرگاني و صنعت ژاپن نشان داد واردات نفت اين کشور از ايران در ماه مه به بالاترين سطح در ۱۴ ماه گذشته رسيده و نسبت به آوريل، نزديک به هفت‌برابر افزايش داشته است. اين کشور طي ماه مه به‌طور ميانگين ۲۱۱ هزار و ۹۷ بشکه در روز نفت از ايران وارد کرد که ۵/ ۳۱ درصد رشد نسبت به مدت مشابه سال ميلادي گذشته داشت. در کنار ژاپن، ديگر مشتريان نفتي ايران از جمله و کشورهاي اروپايي نيز بر تداوم خريد نفت خام از ايران تاکيد کرده‌اند. با اين حال بايد ديد آيا آمريکا در مقابل حمايت‌ها از ايران، نگراني متحدانش در خصوص امنيت انرژي و همچنين رشد قيمت نفت، از تشديد مواضع خود عليه کشورمان کوتاه خواهد آمد؟